01 ENTREVERBAS 2020: Poesía no rural en pé de loita

Tanta paixón, quen poderá detela!*

*Lema xeracional do movemento bravú nado nunha taberna de Viana (Chantada) a noite Santos de 1994. Grazas Xurxo Souto e outros por berralo: o noso ‘Punks not dead’.

Son dese tipo de persoa que considera a representación artística como un ‘altofalante’, é dicir, dar espazo exterior e ar a aquilo que levamos dentro desde o nacemento. Pasou que ‘Xespi’, alias ‘Shakespeare’ (si, si, de Cabreira, Salvaterra) convidoume ao Entreverbas. Eu estaba en Londres, desnortada e amurchada, e aceptei pensando “para esas datas, alí estarei”. É o Entreverbas un festival valente a arriscado, fixo fronte este ano ao coronavirus e ás primeiras chuvas do inverno, e fíxoo elevando na carballeira da Regueira as voces diversas e subversivas de cinco almas nobres e honestas. Que é a poesía senón un exercicio de honestidade cun mesmo e co medio que o rodea? Certa catarse antiga que se manifesta en forma de pedrada lírica. 

Indicou Pilar, despois de que Moncho nos elevase á conciencia coas súas desgarradoras vivencias como refuxiado, que hoxe era o Día Europeo das Linguas para poñer en valor a diversidade lingüística. Efectivamente, non podía haber mellor contexto para celebralo: cinco voces para un só microfono aberto, voces plurais unidas polo ar, e nós, seus lexítimos fillos. Foi, como tal o definiron, un ‘encontro’. Si, tremendo encontro. Fronte á vida en streaming: bomba de realidade!  

Se a arte é o altofalante, que é Galiza senón, para nós, o noso Macondo? En que país vivimos? Nas tristes e desgarradoras vivenzas do franquismo e a emigración de Luz? No val do pranto e a supervivencia de Moncho? Ao carón do río, ceibos e morriñentos, como indica Pilar? No cabalo que pace e dialoga de Xabi? Nese lugar existencial e primitivo de Oriana?

Abriu este festival o caixa de Pandora das preguntas, para min, fiquei desarmada e insegura: o rural non morre, ao rural estano asasinando. Veume algunha lágrima, certas ganas de fuxir e maldicir a humanidade, mais a forza e o sentimento poético, esa ‘poiesis’ da que son portadores as e os poetas de corazón, déronme a vontade de a abrazar e mudar o mal. A Galiza rural non é mais ca os restos dunha civilización que se nega a desaparecer, que resiste alegre nas ruínas e valados invadidos pola floresta e as silvas mestas. Crecen carballos até nas rochas do mar, que non imos crecer nós? 

Perdida como o heroe xornalístico de James Joyce, abandonei as preguntas e comecei coas respostas. Luz Fandiño encertou o festival coa súa voz aparentemente danada polas represalias e a emigración, ¿non é a emigración a peor das represalias despois da morte? ¿Non partiu Luz cara á Arxentina desvalida e o único que topou foi un río de merda e unha cidade asolagada? Luz, representando ao seu nome, fíxose Eos, e na biblioteca do Centro Galego de Bos Aires reinvidicou o seu sitio e matou a fame de libros devorándoos e entrando en transo da man de Rosalía. Eu imaxino a Luz Fandiño, a nena que acababa erguendo o puño despois de ser obrigada a alzar a man e cantar o “Cara al sol” cabalgando ese carro de leóns alados, buligando alegre e pillabana, a chamar ao preguiceiro sol. Neste parroquia que é o Entreverbas, Luz transcendeu todas as mortes e fíxonos partícipes do seu cantar. Como se sobrepón o corazón a isto? Pois sobrepoñéndose, igual que o truco do ‘mea culpa’ que me contaron unha vez de pequena: ‘Mea culpa, mea culpa, vou mexar e se me vai a culpa’. Corazón sandado, grazas, Luz. Nunca podería reducirte a dúas voces, pois es centos e milleiros delas, es todas nós. No clímax de conexión entre o público e a poeta, recitou ‘O carro’ de Cabanillas e coa súa voz grave entregounos ao transo colectivo, a voar con ela a e ser esa nena do pobo e coller folgos para nunca máis deixar de arengar ás tropas do ben e camiñar ceibos.

Inda non me dera tempo de respirar e chegou o segundo día grande da verbena, e bailamos o agarrado! Veu Moncho Iglesias co seu ‘outfit’ doutras terras, ás nosas ao fin e ao cabo, pois as terras dos galegos e as  galegas tamén son as dos pobos colonizados. Colleunos da man e partiunos os ósos, sentimos o frío de non ter fogar e o que representa unha laranxa para un pai sen matria, sen materia. Tremendo remaso, coma o dos rapases do Club de Remo de Bueu, e mira que están fortes. Moncho colleu ‘a palabra como trincheira para gañar a liberdade’. Choramos e rimos con el, demasiada presbicia e presvicio. Moncho é o poder da humanidade para sobrepórse aos naufraxios, poeta da vida en estado puro: próximo e ceibo. Medo, non che temos medo. 

De ollos claros coma o día, chegou a quenda de Pilar García Rego. Con cadencia xornalística e dinamitando calquera tipo de escuridade, fixo un chamamento ao noso neno natural, ese que fica en silencio esperando aloumiños, na nosa ialma. Levounos da man ao seu río: refuxio. Falounos dos ‘días de cans negros’ bautizados por Churchill e, ollo, deu coa clave de todo: ‘o medo é o verso e o reverso’. Polo camiño do carro de Luz, levounos á natureza no seu máis alto grao e dende alí fixo a meirande das reinvindicacións: ‘ogallá un día venzan os animais’. Señor lévame pronto, pero a ese río de Pilar, por favor. 

Ollo aos ollos escuros, o Xabi Xardón máis desbravado colleu o relevo da nena natural: vehemencia do cotián, elevación ás alturas dende a conversa, autenticidade. Eu, que vivo de conversas cos meus señores e señoras ‘fetiche’ de Boeu, ante a voz de Xabi só poderían dicir eles impresionados: “Arremecaghoendiós!”. Xabi troúxonos unha revisitación de Rosalía e propúxolle á Xunta de Galicia declarar a bosta patrimonio da humanidade e dinamitar todo dunha puta vez. ¿Ten sentido esta lenta agonía do rural? Aquí estamos, utilicen vostedes pesca con dinamita e xa faremos unha foleada no outro mundo, á vosa salú. E inda non contento con marcarse un ‘feat.Rosalía’ rematou cun ‘éche o que queda, non queda máis’. Alentando á conciencia do que re-existe e, por tanto, resiste. Esperemos que esa xustiza poética permaneza. Eu xa me declarei fan da ave fénix. 

Pechou o acto Oriana Méndez e fixo que o ventre da terra se removese e entrase en folga: plántome con este pranto. Recolleu a trincheira de Moncho e coas súas verbas existenciais, dende ese desgarro, fíxonos subir á superficie, explorar o eu e volver ao lugar do que vimos. Revisitou a Churchill cos seus ‘cans do esquecemento’, que abrasan a memoria e foi quen de sobrepoñerse á neve. Tiña na man a rosa dos ventos, a esperanza antiga que sempre nos deu alento, e fíxonos cheirar o olor da familia. Como ‘tebras que se volven espiral’  e como ‘océano de ovellas esfoladas’ a nosa Galiza rexorde dende a fatiga e se revela choiva da carballeira que acubilla o Entreverbas. 

Se Galicia é Macondo, como así creo firmemente, mentres Suso Vaamonde tocaba con mestría devanceiras e novas gaitas, fiquei presa dese son reververando nas árbores. Mirei para o chan e topei cun pauciño de chupachups, pensei que igual o esquecera, entre xogo e xogo, a nena da que Pilar García Rego falaba nos seus poemas. Recollino para tiralo, plástico eternamente agresor. Entrei de novo e no chao, cerca dos aseos, topei unhas cordiñas de estraza que sobraran de pendurar as fotos de Silvia Mella, un exercicio de autenticidade e espello, de ver cara a unha e cara á parroquia. Retratou o sangue latente dun porco, señoras ante mazás en venda, ceos e estradas. Macondo, macondo, macondo. 

Como conclusión, creo que vivimos dúas noites históricas, pois a historia non é exclusiva de Napoleón ou Donald Trump; estade atentas, pois nos pequenos sitios é onde se escribe a historia con maiúscula. Sexta edición do Entreverbas organizada por oito persoas (poñámoslles nome: Xespi, Noelia, Raquel, Jose, Matu, Alejandro, Roberto e Mónica) e un feixe de patrocinadores, igual de sensibles e implicados. A Nova Regueira, casa rural da tribo do lugar de Pomar de Suso, no barrio de Castro Barreiro que pertence a Salceda de Caselas. Epicentro de voces catárticas: ser eternos, renacer cada día. Loitar contra o formigón e o plástico, si, si, que xa o dixeran os franceses revolucionarios dalgún maio: tralos adoquíns, a praia. Collamos os folgos de Johán Carballeira e dos liques das pedras de Santiago de Compostela, das ribeiras de Vigo e Coruña, dos castros dos nosos antergos. Que non digan nunca, que o mundo acabou por nós. Fronte ao abandono: repoboación.

Eu, de vós, non me perdería a edición do ano que vén. 

Sexamos o eixo do carro

e que medre o mar no monte, 

fillos dun mesmo ar. 

Lume ao malo: 

Luz verde á esperanza!

TEXTO E FOTOS Alba Sotelo Leal 

CORRECCIÓN Paulo Vilar Millán

© GALICIAN RURAL LAB – 2020

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Salir /  Cambiar )

Google photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google. Salir /  Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Salir /  Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Salir /  Cambiar )

Conectando a %s